FETT

Narodno pozorište Tuzla

FESTIVAL EVROPSKOG TEATRA TUZLA

 

Evropa, kultura, teatar

Biće Evrope svoju suštinu ne crpi iz svojih geografskih okvira, već jedinstvenog kulturnog duha koji pripada svim njezinim narodima. Taj duh podrazumijeva različitosti i računa na njih, one su nepresušni izvor novog života i nove energije. Napokon, taj duh jesu ujedinjene različitosti. Susret i upoznavanje drugačijih kulturnih energija koje žive zajedno u jednom, u evropskom duhu, proces je koji nema početak ni kraj i traje koliko i ljudsko sjećanje. Taj plodni proces naše je prirodno stanje i naš svijet, a njegova vječna težnja je jedinstvo u ideji slobodnog društva slobodne Evrope.

Savremena evropska kultura oslanja se u velikoj mjeri na tradiciju antičke Grčke. Otuda, također, vodi porijeklo i savremeni evropski teatar. Otkako postoji sjećanje na teatar, on se veže za festivale. U Ateni su to bile Dionizije, u kojima se upravo teatrom svjedočilo poštovanje onih kategorija koje su nam i danas ideal, a to su slobodni pojedinci koji zajedno, ujedinjeni, čine društvo. Slobodno društvo ne postoji bez slobodnih pojedinaca. Teatar i festival su bazični elementi kulturnog duha Evrope i danas, zbog toga je bavljenje teatrom imanentno jednom evropskom gradu, a potreba za oživljavanjem teatarskog festivala u Tuzli je potpuno u skladu sa onim što jeste grad, teatar, društvo i Evropa.

Tuzla, grad teatra

U kulturnoj tradiciji Tuzle, teatar zauzima centralno mjesto. Još 1898. godine tu je osnovnano Prvo bosanskohercegovačko narodno pozorište. Ovo pozorište, istina, nije dugo živjelo, ali je mnogo važnije od toga što se u ovom slučaju radi o historijskoj činjenici koja svjedoči o postojanju potrebe za pozorištem i o postojanju svijesti o tome da grad i pozorište pripadaju jedno drugome. 20. stoljeće je period u kojem se Tuzla razvija i postaje regionalni centar. Važno je reći da snažni industrijski razvoj grada sa sobom podiže i kulturni život, a u njega se ulaže jer je on snažan kohezivni faktor društva. Tako je 1949. godine osnovano Narodno pozorište Tuzla, kao profesionalna pozorišna kuća. Ovo pozorište ima u bosanskohercegovačkim, ali i regionalnim okvirima, vrlo vrijedan i prepoznat kontinuitet profesionalizma, važan za cjelokupnu pozorišnu umjetnost ovog dijela Evrope. Pored stotina i hiljada predstava odigranih od 1949. godine do danas, pored stotina pozorišnih ljudi među kojima su desetine velikih i važnih imena bosanskohercegovačke kulture, važno mjesto ima i časopis za teatarsku praksu i teoriju „Pozorište“ koji je izlazio skoro četiri decenije (od 1953. do 1991.)  i na kojeg su bila pretplaćena sva jugoslovenska pozorišta. U tom časopisu objavljivani su tekstovi najvažnijih recentnih evropskih i jugoslovenskih pozorišnih ljudi. Vrlo se živo bavilo teatrom i diskutiralo o ideji teatra, kako onoj klasičnoj tako i savremenoj (tako se naprimjer već u prvim brojevima, 50-ih godina, preispituju se i analiziraju mogućnosti primjene ideje Epskog teatra Bertolta Brechta u pozorišnoj praksi). Ovaj jedinstveni časopis dokaz je kontinuiteta vrlo ozbiljnog pozorišnog života na ovim prostorima. Časopis koji svjedoči da tuzlanski pozorišni život nije bio zatvoren u sebe, već se osjećao itekako živim dijelom većeg pozorišnog svijeta i koji je uvijek bio u toku sa aktuelnostima i novitetima u pozorištu uopšte. On ne samo da je direktno uticao na funkcioniranje profesionalnog tuzlanskog pozorišta, već je bio nezaobilazan faktor u formiranju tadašnjih jugoslovenskih pozorišnih standarda. Zbog toga tuzlansko pozorište i pozorišni život nikako nisu periferna pojava, već vanredno važna kulturna činjenica i to u širem, regionalnom, južnoslavenskom kontekstu.

 Festival evropskog teatra Tuzla

Potreba za pozorišnim festivalom u Tuzli sasvim prirodno proizilazi iz velikog pozorišnog kontinuiteta i visokog stepena integriranosti teatra u sami život grada Tuzle. Ali, to ni slučajno nije jedini motiv. Želja da se Tuzla priključi festivalskim gradovima dolazi i iz svijesti o važnosti razmjene kulturnih iskustava. Pozorišna publika kakva je tuzlanska, ima potrebu za otvaranjem novih perspektiva i za iskustvom savremenog evropskog teatra. Uključivanje postojećeg pozorišnog života u savremene teatarske tokove samo je pokazatelj jasne opredjeljenosti za ono što je evropski kulturni duh, ono što pripada nama i čemu mi pripadamo. Susreti pozorišta iz različitih dijelova Evrope u Tuzli, gradu koji kroz svoju dugu tradiciju  baštini evropske vrijednosti, multikulturalnost i ideju slobode, idealna su prilika da se sagledaju i preispitaju pozorišni pogledi koji dolaze iz različitih uglova, a govore nam o našoj stvarnosti. Biti u prilici pogledati na svijet očima drugoga, često znači istinski progledati. Festival evropskog teatra Tuzla, bio bi upravo to: Evropa bi gledala sebe očima Tuzle, a Tuzla sebe očima Evrope.

 Struktura festivala

Festival evropskog teatra Tuzla zamišljen je kao međunarodni festival na kojem se susreću ljudi iz različitih dijelova Evrope, a susreću se oko onoga što smatramo zajedničkim vrijednostima. Upravo te zajedničke vrijednosti i zajednički interesi, osjećanja prema svijetu i pogledi na aktuelne događaje trebaju biti smjernica za određivanje teme festivala. Naime, svake godine festival bi imao u fokusu i preispitivao određenu temu koja se smatra važnom i aktuelnom u evropskom kontekstu u tom trenutku.

Festival ima svoj stalni savjet, sastavljen od relevantnih ljudi iz različitih pozorišnih sredina, koji se okuplja najmanje dva puta godišnje. Na tim susretima se govori o aktuelnostima kako u teatru, tako i u cjelokupnom društvu. Savjet u skladu sa saznanjima o teatarskoj i društvenoj aktuelnosti, na svojim sastancima predlaže tematski okvir/temu nadolazećeg festivala. Tema festivala je ono što treba da simbolizira definitivno jedinstvo i slaganje oko zajedničkih kulturniih i društvenih vrijednosti, ali i upozorava na važnost poštivanja i očuvanja takvih vrijednosti.

Festival evropskog teatra Tuzla je takmičarskog karaktera, a stručni žiri dodjeljuje četiri novčane nagrade:

  1. najbolja predstava
  2. najbolja režija
  3. najbolja glumica
  4. najbolji glumac

Stručni žiri sačinjen je od najmanje troje dokazanih pozorišnih profesionalaca različitih profila: od glumaca preko reditelja, dramaturga, teatrologa, pozorišnih pisaca do pozorišnih kritičara i profesora pozorišnih akademija.

Savjet festivala predlaže svake godine selektora koji u skladu sa onim što je Savjet definirao kao tematski okvir bira sedam predstava koje će učestvovati na festivalu. Sedam predstava igra se u osam festivalskih dana. Sedam dana igraju se takmičarske predstave, a osmi dan se u čast pobjednika igra predstava koja nije u konkurenciji, ali je na osnovu prijedloga Savjeta odabrana u ovu svrhu (to bi mogla biti, naprimjer, predstava pobjednica sa prethodnog festivala ili predstava pobjednica nekog od evropskih festivala).

Takmičarski dio festivala koji čini sedam spomenutih predstava, prate i okrugli stolovi na kojima pozorišni profesionalci, pozorišna kritika i učesnici predstave razgovaraju o samoj predstavi. Cilj okruglih stolova je da se o predstavi govori iz dvije perspektive, one unutarnje koju imaju svi koji su predstavu pravili, i one vanjske koju imaju svi ostali koji su predstavu vidjeli i doživjeli isključivo kao završenu cjelinu. U susretu ove dvije perspektive i dva pogleda otvaraju se važna pitanja suštine pozorišne umjetnosti.

Festival ima i festivalski bilten u kojem se u prvom redu objavljuju pozorišne kritike predstava odigranih na festivalu, ali i drugi sadržaji kao što su, naprimjer, intervjui sa učesnicima i gostima festivala. Format festivalskog biltena je takav da njegov sadržaj garantuje kvalitetnu građu koja se može koristiti za neke buduće potrebe pozorišne historiografije. Tako zamišljen i realiziran bilten prevazilazio bi funkciju festivalskog glasila i njegova vrijednost bila bi osim toga i u njegovoj upotrebljivosti kao dokumenta, materijalnog dokaza i svjedoka pozorišnog života i konkretnih predstava na tuzlanskoj sceni.

Pored četiri festivalske nagrade postoje i nagrada kritike za najbolju predstavu, a dodjeljuju je članovi redakcije biltena te ostali autori koji pišu za bilten.

Festival osim glavnog programa ima i prateći program koji osam festivalskih dana u potpunosti pretvara u dane pozorišta. U sklopu ovog programa igraju se dječije, studentske ili amaterske predstave u dnevnim terminima. Upravo to je najbolji način promocije pozorišne umjetnosti i stvaranja nove publike, uvođenja mladih ljudi u magični pozorišni svijet.

Važan dio pratećeg programa su susreti studenata dramskih akademija iz različitih evropskih gradova. Ovo predstavlja jedan od ključnih segmenata festivala jer podrazumijeva direktan susret i razmjenu znanja, iskustava i ideja kako pozorišnog života tako i života uopšte, među mladim ljudima koji dolaze iz različitih sredina. Ovim susretima otvaraju se nepojmljivo široke mogućnosti stvaranja novih vrijednosti od strane mladih ljudi, koji ovakvim prilikama postaju bogatiji iskustvom drugog.

Osim međusobnih susreta studenata organiziraju se majstorske radionice i ogledni časovi za studente koje vode istaknuta imena iz različitih oblasti pozorišne djelatnosti. Ovo je jedinstvena prilika da se studenti susreću sa iskusnim i afirmiranim kolegama čije iskustvo će im zasigurno doprinijeti u profesionalnom razvoju. Tako se stvara izuzetno vrijedna pozicija koja može dovesti do podizanja nivoa znanja i profesionalnog kvaliteta unutar pozorišne struke.

Radionice dramskog teksta imaju za cilj da promovišu dramski tekst kao integralni dio složene teatarske umjetnosti. Na ovim radionicama koje vode afirmisani dramski pisci i dramaturški profesionalci analiziraju se klasične drame kao uzorni primjeri strukture dramseke književnosti ali se i čitaju i analiziraju dramski tekstovi nastali na radionicama u sklopu zadatih tematskih varijacija. Cilj radionica dramskog teksta je da podstaknu i motiviriaju kreativne procese stvaranja dramske književnosti prvenstveno kod mladih ljudi, koji bi na taj način doprinijeli kako teatru tako i cjelokupnom kulturnom životu.

Međufestivalska saradnja je još jedan važan način na koji se festival ulazi u evropski kulturni krug čime stavlja na raspolaganje svoje ljudske i materijalne kapacitete svim festivalima širom Evrope koji su zainteresovani za saradnju. Neki od vidova saradnje je sigurno i gostovanja predstava pobjednica na drugim festivalima ili uvrštavanje predstava pobjednica u takmičarske programe drugih festivala, kao i uvrštavanje pobjedničkih predstava sa drugih festivala u svoj takmičarski program.

Izložbe, promocije knjiga i tribine su također planirani segmenti pratećeg programa. Izložbe kojima se na bilo koji način tematizira pozorišna umjetnost bitne su za predstavljanje šire slike teatra i njegove važnosti za društvo. Savjet festivala može predlagati različite teme izložbi kao što su naprimjer: izložbe plakata iz određenih historijskih perioda, izložbe kostima i scenografskih elemenata, izložbe fotografija, etc.

U sklopu pratećeg programa se organiziraju promocije savremene pozorišne publicistike i dramske književnosti. To može imati ključnu ulogu sa upoznavanjem savremenih pozorišnih tokova i tekuće naučne pozorišne produkcije u Bosni i Hercegovini, regionu i cijeloj Evropi. Na ovaj način se upoznaje sa recentnom publicistikom iz Evrope, ali se i domaća publicistika predstavljala gostima iz Evrope čime se otvara još jedan vrlo važan vid kulturne saradnje.

Organizovanje tribina podrazumijeva izlaganja relevantnih ličnosti iz pozorišnog svijeta o kulturno/društvenim temama koje su aktualne. Na ovaj način bi publika imala priliku da čuje njihovo mišljenje o različitim temama, ali i da polemizira i razgovara sa njima.

 Festivalski duh, duh života

Već same historijske činjenice koje su pobrojane na početku, dovoljna su preporuka za pravljenje ovakvog festivala u gradu Tuzli, koji to svojom važnom tradicijom sasvim sigurno zaslužuje. No, valja reći ono što je još važnije, a to je da grad Tuzla pozorišni festival ove vrste itekako treba. Ovakav festival Tuzlu na specifičan način pozicionira na karti Evrope kao otvoreni grad, mjesto susreta čiji geografski položaj i bogata historija već sami sobom simboliziraju jedinstvo različitosti i bogatstvo tolerancije i ideje slobode.

Segmenti festivala koji su pobrojani svjedoče o namjeri da se aktivno uključi u evropski kulturni krug kojem se po prirodi svoga postojanja sasvim sigurno pripada, ali kojeg se dodatno želi naglasiti i obogatiti. Potencijalima ovog grada i potencijalom koji leži u teatarskoj kulturi ove sredine to se sasvim sigurno, bez ikakve dileme može i treba učiniti. Život grada Tuzle neka se obogati evropskim scenskim životima.