“Kreketanje” u aprilu, dva termina

Narodno pozorište Tuzla u aprilu će svoju najnoviju  predstavu “Kreketanje” u režiji Aleša Kurta, autora Almira Bašovića izvesti u dva termina. Prvi termin igranja pred tuzlanskom publikom je u četvrtak 15. aprila, a drugi, dan poslije, u petak 16. aprila 2021. godine.

Zbog zabrane kretanja od 21,00 do 05,00 sati, obje predstave će početi u 17,30 sati.

“Kreketanje” je komad iz Bašovićeve zbirke “Četiri i po drame”, žanrovski definiran kao komedija s tezom o sličnosti pozorišta i stvarnog života. Predstava “Kreketanje”, premijerno je izvedena polovinom prošlog mjeseca (11, 12, i 13. marta) i naišla je na odličan prijem kod publike i pozorišne kritike.

Autor Bašović želi kroz “Kreketanje” koje naziva “predstavom o predstavi” pokazati važnost pozorišta i scenske igre.

Samu svetost pozorišne igre je nemoguće ostvariti bez posebnog putovanja u koje su upuštaju dvije nužne strane za opstanak pozorišta – kolektiv glumaca i kolektiv publike. U konkretnom radu na “Kreketanju”, prvi putnici su tuzlanski glumački ansambl kojeg čine: Elvis Jahić, Siniša Udovičić, Nedim Malkočević, Elmir Krivalić, Jasmina Dedić – Ibrić, Jasmina Ibrahimović, Luka Spasojević, Selma Gusinac i Samina Mujkanović.

Svi posjetioci su obavezni poštovati mjere donesene u cilju sprječavanja širenja zaraze Korona virusom, držati distancu, nositi masku tokom predstave, te izvršiti dezinfekciju ruku prilikom ulaska. Preporuka NP Tuzla su rane rezervacije ulaznica putem maila marketing@nptz.ba ili pozivom na telefon pozorišta: 035/251-645. Prodaja ulaznica vršit će se na blagajni pozorišta sat prije, a ulazak publike u salu 15 minuta prije početka predstave. Vidimo se u Pozorištu!

U složenom bh. društvu kulturi je teško pronaći mjesto

Mirza Ćatibušić, direktor NP Tuzla: “U složenom bh. društvu kulturi je teško pronaći mjesto”

Narodno pozorište Tuzla proslavilo je 72. rođendan, a u uslovima pandemije umjetnici dijele sudbinu sugrađana i aktivnosti prilagođavaju mjerama koje donose nadležni.

Kako više nije moguće igrati predstave za publiku kao nekada, veliki broj glumaca je ostao bez angažmana ili su izvor prihoda pronašli u drugim poslovima.

Ipak, Narodno pozorište u Tuzli je primjer odgovornog ponašanja, ali i ljubavi prema umjetnosti koja prkosi pandemiji.

– Već godinu radimo u posebnom režimu i nismo, na sreću, imali eskalaciju zaraze. To je prvenstveno rezultat odgovornog ponašanja kolega. Predstave ne izvodimo zadnje dvije sedmice, uvažavajući nove mjere koje nam dodatno smanjuju broj posjetilaca u sali, ali i ograničenje kretanja – kazao je za Fenu direktor Narodnog pozorišta Tuzla Mirza Ćatibušić.

No uprkos cijeloj situaciji, na sceni tog pozorišta tokom pandemije izvedeno je 37 predstava, s tim da je pauza u izvođenju bila od 10. marta do 19. septembra. Predstave Narodnog pozorišta Tuzla uvijek su praćene maksimalnim brojem dozvoljenih posjetilaca od 70 osoba, dok je od februara njihov broj ograničen na 30.

Ćatibušić je mišljenja da pozorišta u Bosni i Hercegovini mahom imaju iste probleme sa pandemijom i bez nje.

– BiH je složeno društvo, sa mnoštvom problema koji se smjenjuju na dnevnoj osnovi. U takvom društvu jako je teško kulturi pronaći svoje mjesto i tu pandemija nije donijela ništa novo – mišljenja je Ćatibušić.

Kulturnim ustanovama, smatra on, treba sistemska podrška nevezana za pandemiju jer kultura kao djelatnost treba potpuni zaokret u smislu stvaranja sistema koji kulturu neće posmatrati kao socijalni slučaj, već kao kulturno blago, što u velikoj mjeri jeste.

On podsjeća da su izvori prihoda u vrijeme pandemije za mlade i nezaposlene glumce zatvoreni te angažmana nema.

Sadika Avdić je mlada, perspektivna glumica koja je na početku karantin vidjela kao priliku za kreativnost, učenje novih vještina za koje do tada nije imala dovoljno vremena.

– Pozorišta su primorana da repertoar prilagode samo glumcima i glumicama ansambla jer finansijski ne mogu angažovati vanjske saradnike. Rad sa djecom kroz dramske grupe je obustavljen, filmska industrija skoro da ne postoji. Također, umjetnici u BiH ne spadaju ni u jednu kategoriju koja bi mogla primiti novčanu naknadu sa nekog nivoa vlasti – ustvrdila je ona i dodaje:

– Na žalost, taj odmor se pretvorio u neplaćeni odmor čiji se kraj još ne nazire. Zatvorena pozorišta, zabrana okupljanja, zatvorene škole, zabranjen kontakt. Sve su to stvari koje su uskraćene glumcima, a čiji posao se zasniva na tome – podvlači Avdić.

Umjetnici kažu da pozorište bez publike ne postoji.

U traganju za Dionisom

Piše Svetislav Jovanov / 16. Mar. 2021

Foto: Dario Matić/Promo

Praizvedba “Kreketanja” Almira Bašovića u Narodnom pozorištu Tuzla.

Hoće li pozorište preživeti, ima li mu spasa? Da li će i u današnjem, globalnom, smutnom – a trenutno i, na svim planovima, pandemijskom – vremenu, uspeti da o(p)stane kao fenomen koji uzbuđuje, ukazuje, opominje (i, što da ne, i zabavlja), a ne samo kao prirepak industrije “entertejnmenta”, sluškinja ideoloških kampanja liberalne “korektnosti“, ili, pak, kao poligon za jalova prežvakavanja mudroslovlja o “identitetu”? I nije li to, na izvestan način, samo varijanta pitanja; hoćemo li i mi preživeti zajedno s njim, ima li nam svima spasa? Sa čitavim ovim skupom naizgled pretencioznih pitanja hvata se u koštac, na krajnje smeo ali i nepretenciozan način, predstava postavljena u tuzlanskom Narodnom pozorištu, u režiji Aleša Kurta, kao praizvedba jedne od najneobičnijih novijih dramskih tvorevina na ex-yu prostoru, komada “Kreketanje” Almira Bašovića.

Predstava “Kreketanja”. Foto: Dario Matić/Promo

Kao literarni povod, treća izvedena drama Almira Bašovića (nakon “Priviđenja iz srebrenog vijeka” i “Re-Pinocchio”) predstavlja krajnje nekonvencionalnu mešavinu dramskog eseja i raspojasanog, “karnevalskog” zapleta: otud opravdano nosi podnaslov “komedija s tezom”. Ulazeći, naime, u višestruki “dijalog” sa verovatno najznačajnijom satirom – ili satiričnom parodijom – u povesti teatra, Aristofanovim delom “Žabe“, Almir Bašović uspeva da, krećući se na terenu gore spomenutih pitanja/nedoumica, uobliči nešto što je i u današnjem evropskom teatarskom okružju retka pojava – drsku, nesputanu komičnu igru sa snažnim “meta-dramskim” sastojcima. Kod Aristofana, prisustvujemo komičnoj potrazi koju preduzima Dionis, mitski tvorac teatra: naime, u času najveće krize grada Atine, u sumrak Peloponeskih ratova, dotični bog, saslušavši savete Herakla, polazi na onaj (zagrobni) svet praćen robom Ksantijom (svojim komičnim dvojnikom), kako bi odatle doveo modernog “maga drame” Evripida kao spasioca atinske države i njenih vrednosti (da bi, u raspletu, među žive poveo Eshila, zagovornika tradicije i prošlosti).

Autor “Kreketanja” preokreće “naglavačke” ovu postavku: inicijator putovanja u podzemni svet je producent Talije, “vlasnik pozorišne umjetnosti”, koji se, zabrinut za opstanak svog teatra (malo novca, ali i nikakva poseta!), ne uspevši da himnama i molitvama sa scene prizove boga Dionisa u pomoć, zajedno sa suflerkom Izzy, svojevrsnom figurom prostosrdačne bistrine i sirove osećajnosti – a nimalo ohrabren savetima melanholičnog i frustriranog (dramskog) Pisca – otiskuje na putovanje u podzemni svet, kako bi lično ubedio božanstvo da spase samu instituciju pozorišta. Ovakvo prividno “snižavanje ambicije” (spasti ne čitavo društvo, već samo pozorište) predstavlja višestruko lukavi paradoks. Sugerišući, s jedne strane, da prirodu i opštu funkciju današnjeg teatra ne određuju intelektualci, već biznismeni, Bašović istovremeno pokazuje i da su pesnici (reditelji, izvođači… stavite po volji), dakle, “tvorci značenja”, umnogome sami odgovorni za krizu/paralizu pozorišta, te da se neizvesni spas mora potražiti u povratku korenima samog fenomena – koje tek simboliše figura Dionisa. Na samom početku potrage, naime, pomenuti (u pozorišnom kontekstu marginalizovani) Pisac kaže: “Šta će vama drama? Vi prodajete priču o postdramskom teatru. Dionizu je trebalo par stoljeća da od rapsoda, dakle pripovjedača, napravi glumca. Vama je pošlo za rukom da za svega nekoliko godina od glumca napravite pripovjedača.”

Predstava “Kreketanja”. Foto: Dario Matić/Promo

Otuda se i najveći deo potrage/putovanja dueta Talije-Izzy odvija u senci pitanja “Kome je potrebna drama?”, dok se, paralelno, ovo putovanje predočava kroz niz situacija koje otkrivaju da je drama – drama kao Igra, uzbuđenje, prestup i empatija – prisutna svuda – osim na pozorišnoj sceni. U službi takvog ukazivanja su i urnebesni momenti apsurdnog humora u prizorima prelaska “naplatne rampe” u zagrobni svet (veze s “podzemljem” su poželjne, kreditne kartice se ne primaju), ali i briljantna sekvenca “kviza-zagonetki” koje akteri moraju razrešiti da bi ušli u Had – kviza koji predstavlja satirični komentar čitave povesti teatra.

A jedini odgovor koji nudi Bašovićevo zabavno ali i uznemirujuće putovanje kroz žanrove (od vodvilja, preko ironije, do groteske), jeste sugestija da se “duh Dionisa” kao uslov istinske pozorišne Igre”, ne može pronaći ni na ovom ni na onom svetu, ni u ritualu niti u “diskursu“, već u neprestanom traganju i preispitivanju. A u takvom traganju, ispostavlja se, istinski protagonist nije Talije, figura (pozorišne) moći, niti Pisac, zastupnik sebične i otuđene “inspiracije” – već Izzy, zastupnica iracionalnog, principa rađanja i davanja.

U pozorišnoj realizaciji ovako složeno i škakljivo “sklopljenog“ dramskog mehanizma, koji predstavlja pravo “minsko polje” u pogledu stila dijaloga i žanrovske, dinamike, reditelj Aleš Kurt se odlučio za jednu vrstu totalnog čitanja, koje, u osnovi poštujući ne samo ideju, već i osnovnu materiju priče, radikalno produbljuje Bašovićevo viđenje. Potpomognut nadahnutom, i krajnje posvećenom ekipom mladih glumaca, on u tumačenju “Kreketanja” u suštini sledi glavnu nit piščevog shvatanja teatra: naime, tezu da, kao što se kritičko preispitivanje društvenih okolnosti najuverljivije sprovodi posredstvom novih pozorišnih formi – tako se i status, oblici i izražajna sredstva pozorišta najefektnije obnavljaju kroz angažovano razmatranje aktuelnih društvenih problema.

U konkretnom slučaju, to znači da Bašovićevu složenu i raspojasanu, intelektualnu ali i humorno provokativnu “aristofanijadu” Kurt i tuzlanski glumci – predvođeni ekstremno darovitom, senzibilnom i svestranom Jasminom Dedić-Ibrić u ulozi Izzy – razvijaju kao neumitni hod od racionalnog sukoba do spoznaje o vrednosti osećanja, od dileme “Govor ili pokret?” do nagoveštaja primata zajedničkog doživljaja, od žanrovskih konvencija (maske, zamene ličnosti, nesporazumi) do slobodne ekstaze i Igre kao jedinog načela. Jer, figura Dionisa, koja u Bašovićevom tekstu figurira kao simbolično neutralna figura “zlatnog deteta”, što u sebi “prikuplja“ najrazličitije simbole (ali nas ni na jedan direktno ne upućuje), u Kurtovom čitanju postaje senovito, maskirano i odsutno nemo otelotvorenje starog, ispražnjenog i zaboravljenog rituala – koji sa dramom našeg sveta i našeg teatra više nema dodirnih tačaka. Prošavši kroz niz iskušenja i prekoračivši sve granice, protagonisti Kurtove predstave, od nervozno iskompleksiranog Talija (energični i precizni Siniša Udovičić) do zanesenog i samoironičnog Pisca (stilski raznovrsni, u žanrovskim promenama suvereni Elvis Jahić) – u svakom trenutku podržani uverljivim, kroz sve promene maski i naličja sugestivnim “žabljim Horom” (Jasmina Ibrahimović i Samina Mujkanović) – preživljavaju i razočaranja i gubitke, da bi dospeli „tek“ na prag spoznaje o vrsti žrtve koja im sleduje. A reč je, naravno, kako sugeriše njihovo nimalo monotono “Kreketanje“, da je sloboda, pre svega, nužnost samo-žrtvovanja. Za pozorište, kao i za gledaoca koji mu je još uvek sklon, mogućnost se ukazuje jedinu u prevazilaženju granice – između igre i misli, života i onostranog, uzimanja i davanja, stvarnosti i iluzije. A kakve to veze ima sa Dionisom (kako bi rekli još stari atinski kritičari i protivnici teatra)? To je tajna koja se mora prećutati – šta god govorili žablji horovi današnjice.

Čisto ludilo

Utorak, 9. februar 2021. godine u 19,30 sati
Srijeda, 10. februar 2021. godine u 19,30 sati

Prema originalnoj drami Paula Pörtnera
priredili  Bruce Jordan i Marilyn Abrams
„ČISTO LUDILO“
Režija: Nina Kleflin
Igraju: Jasmina Dedić, Midhat Kušljugić, Elvira Aljukić, Nedim Malkočević, Edis Žilić, Hasan Sušić